Pat of schaakmat: wat is het verschil?
Schaakmat wint de partij, pat is remise. Leer het verschil met duidelijke voorbeelden, waarom pat bestaat en hoe je voorkomt dat je je tegenstander pat zet als je aan het winnen bent.
Zowel bij schaakmat als bij pat heeft een speler geen reglementaire zet om te ontsnappen. Het verschil is of de koning schaak staat:
- Schaakmat: de koning staat schaak en kan niet ontsnappen. Wie mat zet, wint.
- Pat: de koning staat niet schaak, maar de speler aan zet heeft geen enkele reglementaire zet. De partij eindigt in remise.
Schaakmat: de koning wordt aangevallen en kan nergens heen
De koning wordt aangevallen en er is geen manier om hem te verzetten, het schaak te blokkeren of het aanvallende stuk te slaan. De partij is meteen afgelopen en de aanvaller wint.
Pat: geen schaak, maar ook geen reglementaire zet
Je bent aan zet, je koning wordt niet aangevallen, maar elke zet die je zou kunnen doen, zet je eigen koning schaak, en je hebt geen andere stukken die kunnen bewegen. Omdat je je beurt niet mag overslaan, eindigt de partij in remise.
Een klassiek voorbeeld: je tegenstander heeft alleen nog een koning in de hoek, en je dame bestrijkt alle velden eromheen zonder schaak te geven. Is hij aan zet, dan is het pat.
Waarom bestaat pat?
De regel beloont de verdediger voor het overleven. Het maakt eindspelen ook rijker: een speler met minder stukken kan een verloren partij soms redden door op pat te spelen. Voor de winnende kant is het een valkuil om op te letten.
Zo voorkom je dat je je tegenstander pat zet
- Controleer voor elke zet of de vijandelijke koning nog minstens één reglementaire zet heeft (tenzij je mat zet).
- Neem met je dame niet de laatste vrije velden af als de eenzame koning in de hoek staat. Breng eerst je eigen koning dichterbij.
- Laat je tegenstander een pionzet over als hij pionnen heeft: wie een reglementaire pionzet heeft, staat niet pat.
- Leer de standaardmatten (koning en dame, koning en toren). Die laten zien hoe je mat afdwingt zonder pat.
Veelgestelde vragen
Is pat winst of remise?
Pat is altijd remise. Elke speler krijgt een half punt.
Wie wint er bij pat?
Niemand. Ook als één kant veel meer materiaal heeft, eindigt pat de partij in remise.
Mag je jezelf expres pat zetten?
Ja: als je aan het verliezen bent, is op pat spelen een reglementaire en slimme manier om de partij te redden.
Is het pat als alleen de koning niet kan bewegen?
Nee. Pat betekent dat de speler met geen enkel stuk een reglementaire zet heeft. Kan een ander stuk of een pion nog zetten, dan gaat de partij door.