En passant bij schaken: de regel eenvoudig uitgelegd (met voorbeelden)

Wat en passant is, wanneer je precies en passant mag slaan, de twee voorwaarden die allebei moeten gelden, hoe je het noteert en waarom deze regel bestaat. Met een gratis interactieve les.

En passant (Frans voor "in het voorbijgaan") is de vreemdste zet bij schaken, en de meeste beginners hebben er nog nooit van gehoord. Het is een speciale manier waarop een pion een andere pion slaat. De eerste keer lijkt het onreglementair, maar het is een echte regel en het kan partijen beslissen.

De regel in één zin

Als een pion twee velden vooruitgaat vanaf zijn beginveld en direct naast een pion van de tegenstander terechtkomt, mag die pion hem slaan alsof hij maar één veld was opgeschoven, maar alleen in de zet direct daarna.

Zwart heeft net f7-f5 gespeeld, naast de witte pion op e5: wit kan en passant slaan met exf6
Zwart heeft net f7-f5 gespeeld, naast de witte pion op e5: wit kan en passant slaan met exf6

In het diagram heeft zwart net de f-pion twee velden vooruitgezet, van f7 naar f5, en die staat nu direct naast de witte pion op e5. Wit kan nu exf6 spelen: de witte pion gaat schuin naar f6 (het veld dat de zwarte pion oversloeg), en de zwarte pion op f5 gaat van het bord.

Probeer en passant in de interactieve les

De twee voorwaarden

En passant kan alleen als beide gelden:

  1. De pion van de tegenstander is net twee velden opgeschoven vanaf zijn beginveld en staat direct naast jouw pion (op dezelfde rij).
  2. Je slaat meteen, in je volgende zet. Speel je iets anders, dan is de kans voorgoed voorbij.

Je pion moet dus op een bepaalde rij staan:

  • een witte pion op de 5e rij kan en passant slaan;
  • een zwarte pion op de 4e rij kan en passant slaan.

Waar de pionnen terechtkomen

De slaande pion gaat schuin naar het lege veld achter de pion van de tegenstander, precies waar hij zou staan als die pion maar één veld was opgeschoven. De geslagen pion verdwijnt van het veld waar hij echt staat. Het is de enige slagzet bij schaken waarbij je niet op het veld van het geslagen stuk komt.

Hoe je het noteert

Je noteert het zoals elke pionslag, soms met "e.p." erachter: exf6 of exf6 e.p. (de pion van de e-lijn slaat op f6).

Waarom bestaat deze regel?

Oorspronkelijk gingen pionnen maar één veld tegelijk vooruit. Toen eeuwen geleden de dubbele eerste stap werd ingevoerd, konden pionnen langs vijandelijke pionnen glippen die ze anders hadden kunnen slaan. En passant herstelt het evenwicht: je kunt de dubbele stap niet gebruiken om langs een pion te sluipen die je had kunnen slaan.

Veelgemaakte fouten

  • Een zet wachten. En passant moet meteen, of nooit.
  • Een pion slaan die maar één veld opschoof. Alleen een dubbele stap maakt en passant mogelijk.
  • Het met een stuk proberen. Alleen een pion kan en passant slaan, en alleen een pion kan zo geslagen worden.
  • Vergeten dat het bestaat. Veel online partijen gaan verloren omdat een speler niet zag dat de tegenstander en passant kon slaan.

Veelgestelde vragen

Is en passant verplicht?

Nee. Zoals elke slagzet is het jouw keuze, tenzij het je enige reglementaire zet is. Je moet alleen meteen beslissen.

Kun je later in de partij nog en passant slaan?

Nee. Alleen in de zet direct na de dubbele stap van de pion van de tegenstander.

Kan een pion een stuk en passant slaan?

Nee. En passant is alleen pion slaat pion.

Kun je en passant slaan om uit schaak te komen?

Ja, als de slag en passant de schaakgevende pion wegneemt of het schaak blokkeert, is het een reglementaire manier om uit schaak te komen.

Waarom heet het en passant?

Het is Frans voor "in het voorbijgaan": je slaat de pion terwijl hij langs de jouwe gaat.

Schaakregels en basis